Комментарии историка-аналитика Ара Сарояна (Санкт-Петербург) о прошедших 7 июня 2026 г. парламентских выборах в Армении. Внизу тексты на армянском и русском.
Внизу говорится о одной книге “Как умирают демократии”. На картинке её обложка. О книге на русском – https://gallerix.ru/news/lit/202212/kak-umirayut-demokratii-deniel-ziblatt/
ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՐԱ՞ՆՔ ԹԵ՞ՄՐՑԱԿՑԱՅԻՆ ԱՎՏՈՐԻՏԱՐԻԶՄ
Հունիսի 14-ին Հայաստանի Հանրապետության ԿԸՀ-ն հրաժարվեց վերաքվեարկություն անցկացնել այն ընտրատեղամասերում, որտեղ արդյունքները ճանաչվել էին անվավեր՝ փաստացի ազդելով մանդատների բաշխման վրա։ Թեև Ընտրական օրենսգիրքը նման դեպքերում նախատեսում է վերաքվեարկություն, ԿԸՀ-ն քաղաքական նպատակահարմարությունը գերադասեց օրենքից։
Այս դեպքը պետք է դիտարկել ոչ թե առանձին, այլ Հայաստանի քաղաքական համակարգի ընդհանուր փոփոխությունների համատեքստում։ Քաղաքագետներ Սթիվեն Լևիցկին և Դենիել Զիբլատը իրենց «Ինչպես են մեռնում ժողովրդավարությունները» աշխատությունում ցույց են տալիս, որ ժամանակակից ավտորիտարիզմը հաճախ ձևավորվում է ոչ թե հեղաշրջումներով, այլ ընտրությունների միջոցով՝ աստիճանաբար ենթարկեցնելով դատարանները, պետական ինստիտուտները և ընտրական մարմինները։ Այս երևույթը կոչվում է «մրցակցային ավտորիտարիզմ»․ ընտրությունները պահպանվում են, բայց քաղաքական մրցակցությունն այլևս հավասար պայմաններում չէ։ Դրա հիմնական նշաններն են՝ ընդդիմության լեգիտիմության կասկածի տակ դնելը, քաղաքական մրցակիցների նկատմամբ ճնշումները, քաղաքացիական ազատությունների սահմանափակումը և պետական ինստիտուտների քաղաքականացումը։
Նման համակարգերում ընտրությունների օրը կոպիտ կեղծիքներ հաճախ չեն լինում, որովհետև արդյունքը նախապես ձևավորվում է վարչական, տեղեկատվական և ինստիտուցիոնալ լծակների միջոցով։ Հետևաբար ժողովրդավարությունը միայն ընտրություններ չեն, այլ նաև անկախ դատարաններ, ազատ մամուլ, ուժերի բաժանում և իրական քաղաքական մրցակցություն։
Ինչպես գրում են Լևիցկին և Զիբլատը․ «Ժողովրդավարությունները չեն մեռնում հեղաշրջումներով․ դրանք մեռնում են օրինական կառավարությունների աստիճանական, գրեթե աննկատ գործողություններով»։
Պատմաբան-վերլուծաբան՝ Ա. Սարոյան
ИЛЛЮЗИЯ ДЕМОКРАТИИ ИЛИ КОНКУРЕНТНЫЙ АВТОРИТАРИЗМ?
14 июня Центральная избирательная комиссия Республики Армения отказалась проводить перевыборы на избирательных участках, где результаты были признаны недействительными, что фактически повлияло на распределение мандатов. Хотя Избирательный кодекс предусматривает перевыборы в таких случаях, Центральная избирательная комиссия предпочла политическую целесообразность закону.
Этот случай следует рассматривать не изолированно, а в контексте общих изменений в политической системе Армении. Политологи Стивен Левицкий и Даниэль Зиблат в своей работе «Как умирают демократии» показывают, что современный авторитаризм часто формируется не путем переворотов, а путем выборов, постепенно подчиняя себе суды, государственные институты и избирательные органы. Это явление называется «конкурентным авторитаризмом»: выборы проводятся, но политическая конкуренция уже не на равных условиях. Главные признаки: сомнение в легитимности оппозиции, давление на политических соперников, ограничение гражданских свобод и политизация государственных институтов.
В таких системах грубые фальсификации в день выборов наблюдаются редко, поскольку результат формируется заранее с помощью административных, информационных и институциональных рычагов. Поэтому демократия — это не только выборы, но и независимые суды, свободная пресса, разделение властей и реальная политическая конкуренция.
Как пишут Левицкий и Зиблатт: «Демократии умирают не от переворотов; они умирают от постепенных, почти незаметных действий легитимных правительств».
Историк-аналитик: А. Сароян